BaÅŸ ve Boyun Radyoterapisi
Yan Etkileri
​​Genel Bilgilendirme:
​
!!!!! Önemli Not: Tedavinize iliÅŸkin en güvenilir ve doÄŸru bilgilendirme için lütfen hasta onam formunuzu dikkatle okuyarak tedavinizi uygulayan hekimle iletiÅŸime geçiniz.
​
-
Bazı hastalarda, belirtilen yan etkilerden hiçbiri gözlenmezken, bazı hastalarda birden çok yan etki gözlenebilir.
​
-
Bu farklılık ışınlanan bölgenin geniÅŸliÄŸi, risk altındaki dokulara yakınlığı, hastaların biyolojik durumu, yandaÅŸ hastalık mevcudiyeti, cerrahi / kemoterapi vb. aldıkları diÄŸer tedaviler ve daha bir çok faktörle iliÅŸkilidir.
​
-
Radyoterapi özelinde bakıldığında, son dönemde artan teknolojik geliÅŸmeler sonucu yan etki sıklığı ve ÅŸiddeti önceki dönem radyasyon tedavilerine kıyasla oldukça azalmıştır.
​
-
Genel yan etkilere ek olarak tedavi bölgesine özgü potansiyel yan etkiler aÅŸağıda özetlenmiÅŸtir.​
​
Akut (erken) Dönem: Genellikle tedavinin 2-3. haftasında baÅŸlayıp tedavinin sonuna doÄŸru belirginleÅŸirler. Geçicidirler, genellikle tedavi bittikten sonra azalarak 4-6 hafta içinde kaybolurlar. Ä°laçlar ve destek tedavilerle kontrol altına alınabilirler.
​
-
Mukozit-​Yutma güçlüÄŸü, aÄŸrılı yutma
-
Ağız içi aÄŸrılı, aftöz/ülsere lezyonlar
-
Medikasyonla rahatlama saÄŸlanabilir
-
-
Radyodermatit: Radyoterapi iliÅŸkili cilt deÄŸiÅŸiklikleri
-
Hafif kızarıklık (D1) ---> Yaş deskuamasyon (D4)
-
-
Tat alma bozukluÄŸu, ağız kuruluÄŸu, tükürük azlığı
-
Boyun ödemi
-
Ses kısıklığı
-
Tedavi öncesi var olan ses kısıklığından farklıdır.
-
Ödeme baÄŸlıdır ve geçicidir. Açılıp kapanan tarzdadır.
-
-
Beslenme güçlüÄŸü, kilo kaybı (mukozit ve kanser iliÅŸkili)
-
​Beslenme desteği, gerekirse yatarak tedavi
-
-
Bölgesel saç dökülmesi
-
Genellikle 6.ayda geri gelir
-
​
​
​
Geç Dönem: Radyoterapi bitiminden en erken 3-6. ay sonra ya da daha da geç dönemde görülebilirler. Kalıcı olabilirler, ilaçlara ve destek tedavilere çok iyi cevap vermezler.
​
-
Kuru ağız, mukozit, ağız içi aÄŸrı, diÅŸ çürükleri ve diÅŸ kaybı
-
Fibrozis: Işınlanan dokularda yıllar içerisinde sertleÅŸme ve esneklik kaybı (ağız açıklığında azalma, yutma güçlüÄŸü, striktür-fistül..)
-
Katarakt, kuru göz, görme bozuklukları (retinopati, optik nöropati)
-
Temporal lob nekrozu, myelit, kafa siniri felci
-
Ä°ÅŸitme kaybı, hipo-/hipertiroidi, çene kemiÄŸi nekrozu
-
Karotid arter rüptürü (Blow-out)
-
Ä°kincil kanser geliÅŸimi (oldukça nadir)
Farklı derecelerde ağız içi mukozit örnekleri
Farklı derecelerde radyodermatit örnekleri
Radyoterapi fibrozisi
Nelere Dikkat Etmeli?
YAÅžAM ÅžEKLÄ° ÖNERÄ°LERÄ°:
-
Tozlu ve havasız ortamlardan uzak durun
-
Odanızı havalandırın, geceleri nemlendirin.
-
-
​Tedaviden önce muhakkak diÅŸ hekimine görünün
-
DiÅŸ problemleriniz varsa, radyoterapiye baÅŸlamadan önce yaptırın.
-
-
Sigara ve alkol kullanmayın
-
KiÅŸisel hijyen ve özellikle ağız hijyenine dikkat edin.
-
​Sert diÅŸ fırçaları kullanmayın
-
​​
CÄ°LT ÖNERÄ°LERÄ°:
-
Jiletle traş olmayın
-
Açık yakalı ve pamuklu kıyafetler giyin.​​
-
Radyoterapi cilt bölgesine alkol içerikli kozmetik ve temizleyici ürünler, kolonya, ıslak mendil, parfüm, deodorant vb. kullanmayın !!!
​
BESLENME ÖNERÄ°LERÄ°:
-
Bol sıvı almaya çalışın ve yumuÅŸak, ılık gıdalarla beslenin. PaketlenmiÅŸ gıdalar tüketmeyin.
-
Oral ilaçları ve sıvı-katı gıdaları dik pozisyonda otururken alın.
-
Çok sıcak, çok soÄŸuk, sert, katı, acı, baharatlı, asitli ve yakıcı gıdalardan uzak durun
-
Kırmızı (pul) biber, karabiber vb. baharatlar
-
Portakal, mandalina, greyfurt vb. asitli gıdalar ve suları (tat amaçlı yemeklere az miktarda limon eklenebilir)
-
Turşu, sirke, limonata, şalgam, kola vb. asitli-yakıcı gıdalar
-
Dondurma ve buzlu gıdalar
-
Çay, kahve, çikolata gibi reflü yapan gıdalar önerilmez
-
​
ŞİKAYETLERE YÖNELÄ°K ÖNERÄ°LER: Mutlaka radyasyon onkoloÄŸuna danışın. HEKÄ°M ONAYI OLMADAN Ä°LAÇ KULLANMAYIN !!!
-
Mukozit-Yutma güçlüÄŸü: Topikal anestezikler, morfin, fentanil, sukralfat, glutamin, biyoadherent koruyucu jel vb..
-
Ağız kuruluÄŸu: Bol sıvı tüketimi, sakız çiÄŸnemek, C vit tabletleri, pilokarpin
- Radyodermatit: Nemlendirici kremler, zeytinyağı, sarı kantaron yağı, çinkolu ve steroidli kremler​
-
Bulantı-Kusma: En basit bulantı ilacı ile başlanır.
-
Boyun ödemi: Günde 15 dakika (3 x 5 dk) aÅŸağıdan yukarıya doÄŸru masaj yapıldığında zaman içerisinde düzelir.
-
Beslenme azlığı-Kilo kaybı: Vitamin-mineral desteÄŸi, arjinin, uzun zincirli yaÄŸ asitleri, balık yağı, kortikosteroidler, megesterol asetat, oral beslenme solüsyonları, gerekirse hastanede yatış, damar yolu/tüpten beslenme.
-
Enfeksiyon: Antibakteriyel, antifungal veya antiviral ilaçlar, oral gargaralar ve süspansiyonlar
-
Ses kısıklığı: DüÅŸük doz geçici antiödem-steroid desteÄŸi
-
Fibrozis: Pentoksifilin, Contractubex
-
Nekroz: E vitamini + Prednizolon + Siprofloksasin karışımı